Bình luận

Vấn đề pháp lý từ vụ đổi 100 USD chịu phạt 90 triệu đồng

 
Thời gian vừa qua dư luận đang đặc biệt quan tâm vào vụ việc anh thợ điện Nguyễn Cà Rê đổi 100 USD bị phạt 90 triệu đồng.

Ngày 30/01/2018, anh Nguyễn Cà Rê mang tờ 100 USD (được người thân cho) đến tiệm vàng Thảo Lực ở phường Cái Khế, quận Ninh Kiều, để đổi ra tiền Việt. Sau khi đổi, anh Cà Rê đang nhận số tiền gần 2.300.000 đồng thì bị lực lượng chức năng kiểm tra, lập biên bản và tạm giữ số tiền trên.

Ngày 04/09/2018, UBND TP Cần Thơ ban hành Quyết định xử phạt hành chính Công ty TNHH MTV sản xuất thương mại Nhân Đạt Jewelry và anh Cà Rê. Giám đốc Công an TP Cần Thơ là người được UBND TP Cần Thơ giao tổ chức thực hiện việc xử phạt.

Vì hoàn cảnh gia đình khó khăn, anh Cà Rê là lao động chính, thu nhập mỗi ngày khoảng 150.000 – 200.000 đồng nhưng không phải ngày nào cũng có. Vì vậy, số tiền phạt lên đến 90 triệu đồng là quá sức đối với gia đình. Anh Cà Rê đã nhờ người bạn viết đơn gửi cơ quan chức năng xem xét lại hoàn cảnh gia đình và miễn số tiền phạt.

Nhiều chuyên gia pháp lý cho rằng trường hợp này việc xử phạt hành chính về giao dịch ngoại hối tuy đúng về căn cứ pháp lý nhưng lại cho thấy sự áp dụng luật còn cứng nhắc, thiếu linh hoạt. Pháp luật quy định rằng không cấm người dân lưu trữ, sở hữu ngoại tệ nhưng cấm giao dịch mua bán trao đổi với các tổ chức cá nhân không có chức năng giao dịch mua bán ngoại tệ.

Theo quy định tại Điểm a, Khoản 3, Điều 24 Nghị định 96/2014/NĐ-CP, luật sư cho biết, cơ quan chức năng có thể "Phạt tiền từ 80.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng đối với một trong các hành vi mua, bán ngoại tệ tại tổ chức không được phép thu đổi ngoại tệ".

Như vậy, việc UBND TP Cần thơ áp dụng “Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng” để ra quyết định xử phạt hành chính cả hai bên mua và bán ngoại tệ là hoàn toàn phù hợp với quy định hiện hành. Tuy nhiên, trường hợp anh Nguyễn Cà Rê là người có nhân thân tốt với thu nhập của một người thợ điện thì mức phạt mà UBND TP Cần Thơ áp dụng đối với anh này là chưa thuyết phục.

Lỗi nhẹ nhưng mức phạt quá nặng

Trước hết, anh Cà Rê bị xử phạt với số tiền quá cao so với mức độ vi phạm của mình và bị áp dụng biện pháp tịch thu tang vật (số tiền 100 USD) chưa phù hợp.

Có ý kiến cho rằng, thiệt thòi pháp lý này xuất phát từ việc Khoản 3, Điều 24 Nghị định 96/2014/NĐ-CP bất hợp lý khi gom chung hành vi vi phạm từ lớn đến nhỏ vào một mức phạt. Hậu quả là số tiền nộp phạt của anh Rê lên đến 90.000.000 đồng (gần gấp 40 lần số tiền vi phạm), vượt quá khả năng nộp phạt đối với người có thu nhập thấp và không đến mức gây nguy hại đặc biệt cho xã hội.

Việc áp dụng hình thức tịch thu tờ 100 USD là quá nghiêm khắc và không cần thiết. Bởi theo Điều 26 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 quy định chỉ tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính sung vào ngân sách nhà nước đối với vi phạm nghiêm trọng do lỗi cố ý.

Bị coi là có tiền sự

Việc các cơ quan chức năng đang xét miễn hoặc giảm số tiền phạt cho anh Cà Rê là động thái tích cực nhưng chưa đúng quy định. Về mặt pháp lý, việc miễn, giảm tiền phạt cũng không giúp anh Rê có lợi hơn.

Theo Khoản 1, Điều 77 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 quy định: Cá nhân bị phạt tiền từ 3.000.000 đồng trở lên, không có khả năng thi hành quyết định có thể được xem xét miễn, giảm nếu đang gặp khó khăn đặc biệt, đột xuất về kinh tế do thiên tai, thảm họa, hỏa hoạn, dịch bệnh, bệnh hiểm nghèo, tai nạn và có xác nhận của chính quyền hoặc cơ quan.

Như vậy, nếu không thỏa mãn các điều kiện khá nghiêm ngặt này thì không có căn cứ nào để miễn, giảm tiền phạt. VPHC của anh Rê. Nếu không đủ điều kiện mà UBND TP Cần Thơ vẫn chấp nhận miễn, giảm tiền phạt có thể sẽ tạo tiền lệ không tốt. Nguy hiểm hơn, nó còn khiến cho các quy định của pháp luật về việc xử lý vi phạm hành chính bị vô hiệu hóa.

Ngoài ra, nếu được miễn, giảm tiền nộp phạt thì cũng không đưa người vi phạm trở về trạng thái ban đầu, anh Rê vẫn bị coi là người có tiền sự.

Góc nhìn khác từ vụ việc

Đa số các ý kiến xoay quanh chủ đề nói trên đều thiên về tình với sự cảm thông và chia sẻ cho anh Nguyễn Cà Rê. Điều đó không sai với văn hóa trọng tình hơn trọng lý nói chung của văn hóa phương Đông. Và làn sóng phản đối quyết định xử phạt của UBND TP. Cần Thơ càng lan tỏa nhiều hơn khi số tiền xử phạt cao gấp nhiều lần số tiền giao dịch trái phép. Nhưng ở đây, điều đáng suy ngầm là hầu như đa số người dân vẫn bình nhiên trước thói quen mua bán ngoại tệ tại các tiệm vàng mà không hề biết mình đang vi phạm pháp luật. Có thể vì trao đổi, mua bán ngoại tệ tại tiệm vàng thường có tỷ giá tốt hơn, đơn giản về thủ tục, không phải chờ đợi, không cần xuất trình giấy tờ liên quan đến nhân thân như ở ngân hàng. Và đương nhiên, vẫn có nhiều trường hợp không biết quy định pháp luật hoặc giao dịch với số tiền nhỏ nên tâm lý ngại đến các ngân hàng.

Quyết định xử phạt của UBND TP. Cần Thơ cũng chỉ là số ít vụ việc được phát hiện và xử lý từ khi Nghị định 96/2014/NĐ-CP được ban hành. Trên thực tế, nếu các cơ quan chức năng quyết liệt hơn trong suốt thời gian qua thì có lẽ rất nhiều vụ việc bị xử lý và người dân không phải ngỡ ngàng khi xuất hiện trường hợp anh Nguyễn Cà Rê bị xử phạt do đổi 100 USD.

Có nhiều ý kiến cho rằng chỉ nên phạt tiệm vàng Thảo Lực (đơn vị mua 100 USD của anh Nguyễn Cà Rê). Tuy nhiên, giao dịch giữa anh Nguyễn Cà Rê và tiệm vàng là giao dịch mua bán, được xác lập bởi hai chủ thể bình đẳng về pháp luật. Nếu chỉ xử phat tiệm vàng (tức chỉ xử phạt người mua) mà không xử phạt người bán có thể sẽ được lòng dư luận, nghe có vẻ hợp tình. Nhưng giả sử đặt vào một tình huống ngược lại, nếu anh Nguyễn Cà Rê đến tiệm vàng không phải bán mà là mua 100 USD, lúc này không lẽ chỉ xử lý người mua mà không xử lý người bán?

Việt Nam đang xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, theo nguyên tắc thượng tôn pháp luật, nghĩa là mọi người đều bình đẳng trước pháp luật và Hiến pháp, các quy định pháp luật có giá trị tối cao để áp dụng xử lý các vụ việc, các đối tượng, các chủ thể thuộc phạm vi điều chỉnh của quy phạm pháp luật đó. Tuy nhiên, xuất phát từ nền văn hóa Á Đông vốn trọng tình hơn trọng lý nên đâu đó trong tâm thức của đại đa số người dân khi xem xét một vụ việc lại thường đặt yếu tố tình cảm, sự thương xót trước khi nghĩ đến các chế tài được pháp luật quy định.

Về vấn đề xử phạt 90.000.000 đồng cho hành vi bán 100 USD, vẫn biết rằng dư luận đang rất quan tâm và cảm thông đối với anh Nguyễn Cà Rê. Nhưng có lẽ điều mà dư luận quan tâm nhiều hơn không chỉ là số tiền xử phạt mà phải chăng người dân đang mong chờ các cơ quan chức năng kiểm tra, thanh tra và xử phạt dứt điểm hành vi mua bán ngoại tệ trái phép với số tiền lớn hơn gấp nhiều lần và vẫn diễn ra ở nhiều nơi. Một khi các cơ quan chức năng có biện pháp xử lý quyết liệt đối với tất cả các tiệm vàng, các doanh nghiệp mua bán ngoại tệ trái phép một cách mạnh mẽ và triệt để thì tin rằng anh Nguyễn Cà Rê và dư luận không phải băn khoăn như hiện nay.

Việc kiểm tra, phát hiện các tiệm vàng mua bán ngoại tệ trái phép hoàn toàn không khó. Ngoài các biện pháp nghiệp vụ của cơ quan công an, cơ quan chức năng cũng có thể trích xuất camera, kiểm tra sổ sách, chứng từ thu chi tại các tiệm vàng đột xuất, theo dõi dòng tiền trong các báo cáo tài chính. Qua đó, sẽ sớm giải quyết được vấn nạn mua bán ngoại tệ trên thị trường tại các tiệm vàng.

 

Tác giả: Ban Truyền thông

Xem thêm tin khác...