Trong khi ngày Quốc tế thiếu nhi 01/06 và Tháng hành động vì trẻ em đang đến gần, những vụ việc liên quan đến hành vi bạo lực trẻ em được phát hiện trong tháng 05/2026 không khỏi khiến dư luận xã hội cả nước nhức nhối, lên án. Một bé gái 4 tuổi tử vong, một bé trai 2 tuổi rơi vào tình trạng nguy kịch – đó chỉ là 2 trong khoảng 30 vụ việc được báo chí phản ánh trong 05 tháng đầu năm 2026 và hàng nghìn vụ việc được thông báo, tiếp nhận qua Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em 111.
Trẻ em được pháp luật Việt Nam công nhận là người dưới 16 tuổi. Đây là một trong những đối tượng yếu thế, dễ bị tổn thương nhất trong xã hội do hạn chế về thể chất, sự phát triển tâm lý, khả năng nhận thức và bảo vệ bản thân. Vì lẽ đó, bên cạnh các quy định về nguyên tắc bảo đảm thực hiện quyền trẻ em, các hành vi bị nghiêm cấm để bảo vệ trẻ em, Luật trẻ em năm 2016 đã có riêng mục 1 Chương II với 25 điều luật quy định về quyền của trẻ em. Trong đó, quyền đầu tiên được đề cập đến là “Quyền sống” - quyền được bảo vệ tính mạng, được bảo đảm tốt nhất các điều kiện sống và phát triển.
Hiện nay, theo quy định tại khoản 6 Điều 4 Luật Trẻ em năm 2016, bạo lực trẻ em là hành vi hành hạ, ngược đãi, đánh đập; xâm hại thân thể, sức khỏe; lăng mạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm; cô lập, xua đuổi và các hành vi cố ý khác gây tổn hại về thể chất, tinh thần của trẻ em. Đây là một trong những hành vi xâm phạm đến quyền sống của trẻ em, quyền con người được Hiến pháp nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam bảo hộ.
Để xử lý các hành vi này, Điều 23 Nghị định số 98/2026/NĐ-CP ngày 31/3/2026 của Chính phủ (có hiệu lực thi hành từ ngày 16/05/2026, thay thế Nghị định số 130/2021/NĐ-CP ngày 30/12/2021 của Chính phủ) quy định phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi vi phạm quy định về cấm bạo lực với trẻ em nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Bên cạnh đó, người vi phạm còn bị buộc chi trả toàn bộ chi phí khám bệnh, chữa bệnh cho trẻ em.
Người có hành vi bạo lực, xâm hại đối với trẻ em có thể phải đối diện với trách nhiệm hình sự về Tội hành hạ người khác (Điều 140 Bộ luật Hình sự năm 2015), Tội ngược đãi, hành hạ con, cháu (Điều 185), Tội cố ý gây thương tích (Điều 134) hoặc Tội giết người (Điều 123) với mức án cao nhất là tử hình.
Các quy định và thực thi các chế tài xử lý về hành chính, hình sự là cần thiết răn đe, trừng phạt, loại trừ dần những hành vi bạo lực trẻ em ra khỏi cộng đồng xã hội. Nhưng như vậy là chưa đủ để bảo vệ quyền con người, bảo vệ quyền sống của trẻ em. Sự tiếc nuối, hối hận của cộng đồng dân cư quanh khu trọ nơi cháu bé 4 tuổi bị hành – bắt nguồn từ tâm lý thờ ơ, e ngại can thiệp vào chuyện nhà người khác, là lời cảnh tỉnh về tầm quan trọng của cơ chế phát hiện, phản ứng kịp thời. Mỗi người dân cần có ý thức tăng cường tham gia mạng lưới cơ sở để nắm bắt địa bàn, tiếp nhận thông tin; hình thành cơ chế phối hợp, quy trình xử lý, xác minh vụ việc, tố giác nguy cơ, hành vi xâm hại trẻ em và can thiệp, hỗ trợ cho trẻ em khi bị xâm hại.
Bộ Y tế đã có Công văn số 3269/BYT-BMTE ngày 07/05/2026 gửi UBND các tỉnh, thành phố tập trung thực hiện các nội dung nhằm bảo đảm quyền trẻ em, tăng cường công tác phòng, chống bạo lực, xâm hại trẻ em, giảm tối đa các tổn hại cho trẻ em. Nhưng hơn hết, vẫn cần sự chung tay của cả xã hội, để tiếng cười trẻ thơ luôn còn mãi.
